Sarıhumma (Yellow Fever): Tropikal Ateş, Karaciğer Hasarı ve Aşının Önemi | Seyahat ve Sağlık Rehberi 🦟

Sarıhumma (Yellow Fever), tropikal Afrika ve Güney Amerika'nın belirli bölgelerinde görülen, Aedes cinsi sivrisinekler aracılığıyla bulaşan akut viral hemorajik (kanamalı) bir hastalıktır. Adını, şiddetli karaciğer hasarı nedeniyle hastalığın ileri evrelerinde gelişen sarılıktan almaktadır. Yüksek ateş, kas ağrısı ve kanama eğilimi ile seyreden Sarıhumma enfeksiyonu, bazı vakalarda ölümcül olabilir. Peki, Sarıhumma virüsü nedir, neden olduğu Sarıhumma belirtileri nelerdir ve bu ölümcül hastalıktan korunmanın tek yolu olan Sarıhumma aşısı neden zorunludur? Bu kapsamlı rehberde, Sarıhumma teşhisi, kritik tedavi yaklaşımlarını ve uluslararası seyahatlerde aşı kartının önemini detaylıca inceleyeceğiz.

Sarıhumma, Flavivirüs ailesine ait bir RNA virüsü tarafından neden olunan bir hastalıktır. Tarih boyunca büyük salgınlara yol açmış ve Batı Yarımküre'de (Amerika kıtası) birçok bölgenin gelişimini etkilemiştir. Virüsün üç bulaşma döngüsü vardır: Orman döngüsü (maymunlar ve sivrisinekler arasında), ara döngü ve kentsel döngü (insanlar ve sivrisinekler arasında). Hastalığın şiddeti hafif ateşten, %50'ye varan ölüm oranına sahip ciddi hemorajik (kanamalı) forma kadar değişebilir.

---

1. Sarıhumma (Yellow Fever) Nedir? ​

Sarıhumma, aynı zamanda Dengue ve Zika virüslerini de taşıyan Aedes cinsi sivrisinekler (özellikle Aedes aegypti) tarafından bulaştırılan bir Flavivirüs enfeksiyonudur.

• Yayılım: Sarıhumma sadece Afrika ve Güney Amerika'nın ekvatoral bölgelerinde bulunur.
• Kentsel Döngü: Virüsün, yerleşim yerlerinde ev çevresindeki su birikintilerinde üreyen Aedes aegypti sivrisinekleri aracılığıyla insandan insana bulaşmasıdır. Bu döngü salgınlara neden olur.
• Kritik Önem: Sarıhumma aşı ile tamamen önlenebilen tek viral hemorajik ateştir. Uluslararası sağlık tüzüğü, endemik bölgelere seyahat eden kişilerin aşı sertifikası (Sarı Kitapçık) bulundurmasını zorunlu kılar.

2. Sarıhumma (Yellow Fever) Belirtileri Nelerdir? ​

Sarıhumma enfeksiyonunun kuluçka süresi 3 ila 6 gündür. Çoğu enfekte kişide ya hiç belirti görülmez ya da belirtiler hafif atlatılır. Ancak enfekte olanların yaklaşık %15'inde hastalık ilerler ve ciddi, toksik faza geçer.

A. Akut Faz (Hafif ve Orta Şiddetli Form):​

• Yüksek Ateş: Ani başlayan yüksek ateş (genellikle 3-4 gün sürer).
• Kas ve Sırt Ağrısı: Şiddetli kas ve eklem ağrıları.
• Baş Ağrısı: Şiddetli baş ağrısı.
• Diğer: Bulantı, kusma ve titreme.
• Süre: Bu faz genellikle birkaç gün içinde düzelir.

B. Toksik Faz (Ciddi Form - %15 Vakada):​

Belirtilerin geçici olarak düzelmesinden 24 saat sonra, hastalık yeniden, bu sefer daha şiddetli bir şekilde geri döner.

• Sarılık: Karaciğer hasarı nedeniyle cilt ve gözlerde sararma (Sarıhumma adını buradan alır).
• Kanama Eğilimi: Burun, diş etleri ve gastrointestinal sistemden (mide ve bağırsak) kanama. Kusmukta kan (siyah kusmuk) görülebilir.
• Şok: Düşük tansiyon, böbrek yetmezliği ve şok.
• Ölüm: Ciddi toksik faza geçen hastaların yarısı, genellikle 7 ila 10 gün içinde ölür.

3. Sarıhumma (Yellow Fever) Nasıl Anlaşılır / Tespit Edilir? ​

Sarıhumma teşhisi, endemik bölgeye seyahat öyküsü ve klinik belirtilerle desteklenir.

• Klinik Değerlendirme: Yüksek ateş, sarılık ve kanama eğiliminin bir arada görülmesi, özellikle endemik bir bölgede bulunulmuşsa, Sarıhumma şüphesini kuvvetlendirir.
• Laboratuvar Testleri:
  • PCR (Polimeraz Zincir Reaksiyonu): Hastalığın erken döneminde (ilk 5-7 gün) kanda virüsün genetik materyalini tespit eder.
  • Seroloji (IgM ve IgG Antikorları): Hastalığın ilerleyen safhalarında ve bağışıklık durumunu belirlemek için virüse karşı antikorları saptar.
  • Karaciğer Fonksiyon Testleri: Sarılık durumunda karaciğer enzimlerindeki (ALT, AST) yükselme ve bilirubin değerlerindeki artış takip edilir.

4. Sarıhumma (Yellow Fever) İçin Ne Zaman Doktora Gidilmeli? ​

Sarıhumma belirtileri gösteren ve endemik bölgede bulunan veya yakın zamanda o bölgeden dönen herkes derhal tıbbi yardım almalıdır. Özellikle aşağıdaki ciddi belirtiler varsa acil servis gereklidir:

• Sarılık: Ciltte veya gözlerde sararma.
• Kanama: Burun kanaması, diş eti kanaması, idrarda veya dışkıda kan.
• Yüksek ve İnatçı Ateş.
• Şiddetli Karın Ağrısı ve Kusma.

5. Sarıhumma (Yellow Fever) Nasıl Tedavi Edilir? ​

Sarıhumma virüsü enfeksiyonu için onaylanmış bir antiviral tedavi yoktur. Tedavi tamamen destekleyici bakıma ve organ yetmezliğini yönetmeye odaklanır:

• Hafif Vakalar (Destekleyici): Yatak istirahati ve bol sıvı takviyesi. Ateş ve ağrı için sadece parasetamol (asetaminofen) kullanılmalıdır.
• ASLA Aspirin VEYA İbuprofen Kullanılmamalıdır! Bu ilaçlar kanama riskini artırdığı için Sarıhumma hastalarında kesinlikle yasaktır.
• Ciddi Vakalar (Yoğun Bakım):
  • Sıvı ve Elektrolit Yönetimi: Şoku önlemek ve böbrek fonksiyonlarını korumak için damar içi sıvı ve elektrolit takviyesi.
  • Kanama Kontrolü: Kanamayı yönetmek için kan ve taze donmuş plazma transfüzyonları.
  • Organ Desteği: Karaciğer ve böbrek fonksiyonlarını destekleyici tedaviler.

6. Sarıhumma (Yellow Fever) Nelere Sebep Olur? ​

Sarıhumma enfeksiyonunun ciddi ve kalıcı sonuçları şunlardır:

• Hemorajik Ateş: Virüsün neden olduğu yaygın damar hasarı ve pıhtılaşma sorunları sonucu hayatı tehdit eden kanama (hemoraji).
• Karaciğer Yetmezliği: Hepatit ve şiddetli karaciğer hasarı nedeniyle sarılık ve karaciğer yetmezliği.
• Böbrek Yetmezliği: Toksik fazda sıklıkla görülen böbrek hasarı.
• Şok ve Ölüm: Ciddi vakaların yüksek ölüm oranı (%30-%50).

7. Sarıhumma (Yellow Fever) Enfeksiyonlarından Nasıl Korunulur? ​

Sarıhumma enfeksiyonundan korunmanın en etkili ve en önemli yolu aşılamadır:

1. Sarıhumma Aşısı:
   • Etkinlik: Zayıflatılmış canlı virüs aşısıdır ve tek doz, uygulanan kişilerin %99'undan fazlasında on gün içinde koruyucu bağışıklık sağlar.
   • Geçerlilik: Aşı sertifikası (Sarı Kitapçık) genellikle ömür boyu geçerlidir ve endemik bölgelere seyahat edenler için girişte zorunludur.
2. Sivrisinek Kontrolü: Aedes sivrisinekleri gün içinde aktiftir. Bu nedenle:
   • Sivrisinek Kovucular: DEET içeren kovucular kullanılmalıdır.
   • Giysi: Uzun kollu ve uzun paçalı giysiler tercih edilmelidir.
   • Üreme Alanlarının Ortadan Kaldırılması: Sivrisineklerin üreme alanları olan durgun su birikintileri yok edilmelidir.

8. Sarıhumma (Yellow Fever) Enfeksiyonuna Ne İyi Gelir? ​

Sarıhumma iyileşme sürecini destekleyen temel uygulamalar, hayatta kalma şansını artırmak için sıvı dengesini korumaktır:

• Hastanede Takip: Ciddi formdan şüpheleniliyorsa, hasta mutlaka hastanede yakın takip edilmeli, sıvı ve organ fonksiyonları desteklenmelidir.
• Parasetamol: Ateş ve ağrıyı kontrol altına almak için kanama riskini artırmayan tek ilaç kullanılmalıdır.
• Mutlak İstirahat: Virüsün yorgunluk ve kas ağrısı üzerindeki etkilerini azaltmak için tam yatak istirahati.

---

Sık Sorulan Sorular (SSS) - Sarıhumma​

Sarıhumma aşısı kaç yıl koruma sağlar?​

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) kurallarına göre, Sarıhumma aşısının tek bir dozu hayat boyu koruma sağlar ve aşı sertifikası (Sarı Kitapçık) ömür boyu geçerlidir.

Sarıhumma bulaşıcı mıdır?​

Hayır. Sarıhumma insandan insana doğrudan temasla bulaşmaz. Bulaşma sadece Aedes cinsi sivrisinek ısırığı yoluyla gerçekleşir.

Hangi bölgeler Sarıhumma riski altındadır?​

Afrika'da Sahraaltı bölgeler ve Güney Amerika'da Amazon Havzası (Brezilya, Peru, Kolombiya, Ekvador gibi ülkelerin bazı bölgeleri) Sarıhumma için endemik veya riskli bölgelerdir.

Sarıhumma aşısını kimler olamaz?​

Sarıhumma aşısı canlı aşı olduğu için, 6 aydan küçük bebekler, gebeler (yüksek riskli durumlar hariç), bağışıklığı baskılanmış kişiler (HIV/AIDS veya kemoterapi görenler) ve yumurta alerjisi olanlar (aşı içeriği nedeniyle) genellikle aşıyı olamazlar.

---

Etiketler:​

Sarıhumma, Yellow Fever, Flavivirüs, Aedes aegypti, Sivrisinek, Hemorajik ateş, Sarıhumma aşısı, Seyahat aşısı, Sarı Kitapçık, Sarılık, Kanama