Kromozom Analizi (Karyotipleme) Nedir?🧬

Kromozom Analizi, bir bireyin hücrelerindeki kromozomların sayısını ve yapısını incelemek için kullanılan temel bir sitogenetik laboratuvar tekniğidir. Bu analize aynı zamanda Karyotipleme de denir.
Kromozom analizi, genetik materyaldeki büyük değişiklikleri (sayısal ve yapısal anormallikleri) saptayarak, gelişimsel gecikmelerden infertiliteye (kısırlık) kadar çok çeşitli klinik durumların tanısında kesin bilgi sağlar.

---

1. Kromozom Analizinin Amacı ve Kapsamı ​

İnsan hücreleri normalde 46 kromozoma (22 çift otozomal kromozom ve bir çift cinsiyet kromozomu - XX kadınlarda, XY erkeklerde) sahiptir. Kromozom analizi, bu normal yapının ve sayının korunup korunmadığını kontrol eder.

A. Sayısal Anormallikler​

• Aneuploidiler: Kromozom sayısındaki anormalliklerdir (Örn: 47 veya 45 kromozom).
  • Trizomiler: Bir kromozomun fazladan bir kopyasının bulunması.
    • Trizomi 21 (Down Sendromu): En yaygın örnektir.
    • Trizomi 18 (Edwards Sendromu), Trizomi 13 (Patau Sendromu).
  • Monozomiler: Bir kromozomun sadece tek bir kopyasının bulunması.
    • Monozomi X (Turner Sendromu): Cinsiyet kromozomu anormalliğinin en yaygın örneğidir.
• Poliploidiler: Tüm kromozom setlerinin katlanması (Örn: Triploidi - 69 kromozom).

B. Yapısal Anormallikler​

• Kromozomun bir kısmının yapısındaki değişikliklerdir:
  • Delesyon: Kromozomun bir parçasının kaybı.
  • Duvlikasyon: Kromozomun bir parçasının tekrarlanması (fazladan kopyalanması).
  • Translokasyon: Kromozom parçalarının yer değiştirmesi (Klinik olarak en önemli yapısal bozukluktur).
  • İnversiyon: Kromozom parçasının 180 derece ters dönerek aynı kromozoma geri bağlanması.
  • İzokromozom: Bir kromozomun bir kolunun kaybolup, diğer kolunun ayna görüntüsü şeklinde kopyalanması.

2. Kromozom Analizi Nasıl Yapılır? ​

Karyotipleme, hücrelerin özel bir fazda (metafaz) incelenmesini gerektirir.

1. Numune Alımı: En sık kullanılan numuneler venöz kan (lenfositler), kemik iliği (hematolojik kanserlerde) veya amnion sıvısı/koryon villus (prenatal tanıda) örnekleridir.
2. Hücre Kültürü ve Durdurma: Hücreler laboratuvarda kültürlenir ve özel kimyasallar kullanılarak bölünmenin metafaz aşamasında (kromozomların en yoğun ve belirgin olduğu aşama) durdurulur.
3. Preparat Hazırlama: Hücreler patlatılır, kromozomlar bir lam üzerine yayılır.
4. Bantlama (Giemsa Bantlama): Kromozomlar, koyu ve açık renkli bantlar oluşturan özel boyalarla (en yaygın Giemsa) boyanır. Bu bant deseni, her kromozomu benzersiz bir şekilde tanımlamaya ve yapısal bozuklukları saptamaya yardımcı olur.
5. Analiz (Karyogram): Kromozomlar mikroskop altında incelenir, sayılır ve standart bir şablona göre çiftler halinde dizilir (Karyogram).

3. Kromozom Analizi Ne Zaman İstenir? ​

Kromozom analizi, genetik bir sorun olabileceğinden şüphelenilen birçok durumda istenir:

• Prenatal Tanı: Gebelik sırasında ultrason bulguları (örneğin artmış ense saydamlığı) veya kan testleri (ikili/üçlü/dörtlü testler) nedeniyle Down Sendromu gibi anöploidi şüphesi olduğunda.
• Gelişimsel Gecikme ve Zihinsel Engellilik: Nedeni belirlenemeyen gelişim geriliği veya öğrenme güçlüğü olan çocuklarda.
• İnfertilite (Kısırlık) ve Tekrarlayan Gebelik Kaybı: Tekrarlayan düşükleri olan çiftlerde veya sperm/yumurta üretimi sorunları olan bireylerde dengeli translokasyon gibi yapısal bozuklukları araştırmak için (bu durum taşıyıcılarda belirti vermez ama dengesiz kromozomlu gebeliklere yol açar).
• Cinsiyet Gelişim Bozuklukları: Cinsiyet gelişiminde atipik durumlar veya şüpheli genitalya varlığında (Örn: Turner veya Klinefelter Sendromları).
• Kanserler: Özellikle lösemi gibi hematolojik kanserlerin ve bazı solid tümörlerin tanısında ve prognoz takibinde, edinilmiş kromozom anormalliklerini saptamak için.

4. Test Sonuçlarının Yorumlanması ​

Kromozom analizi sonucu, uluslararası standartlara göre bir formülle rapor edilir:
46,XX veya 46,XY

• 46,XX: 46 kromozom, kadın (Normal sonuç).
• 47,XY,+21: 47 kromozom, erkek, 21. kromozomda fazlalık (Trizomi 21 / Down Sendromu).
• 45,X: 45 kromozom, tek X kromozomu (Turner Sendromu).
• 46,XX,t(9;22)(q34;q11): 46 kromozom, kadın, 9. ve 22. kromozomlar arasında translokasyon (Philadelphia kromozomu - Kronik Miyeloid Lösemi).

---

Sıkça Sorulan Sorular (SSS) - Kromozom Analizi ​

1. Karyotipleme ile Genetik Hastalıkların hepsi tespit edilebilir mi?​

Hayır. Karyotipleme, sadece kromozom sayısındaki veya kromozom yapısındaki büyük değişiklikleri (genellikle 5−10 milyon baz çiftinden büyük) saptayabilir. Tek gen hastalıkları (Örn: Kistik Fibrozis, PKU) veya küçük genetik kayıplar/kazançlar (mikrodelesyon/mikroduplikasyonlar) saptanamaz. Bu durumlar için DNA temelli moleküler testler (Array-CGH, Sekanslama) gereklidir.

2. Kromozom analizi sonucu dengeli translokasyon ne anlama gelir?​

Dengeli Translokasyon, iki kromozom parçasının yer değiştirmesi ancak genetik materyalin ne eksik ne de fazla olması durumudur. Bu durum taşıyıcı bireyde genellikle bir sağlık sorununa yol açmaz. Ancak üreme hücreleri oluşturulurken bu dengesizlik nedeniyle, çocuklarına dengesiz kromozom dizisi aktarma ve dolayısıyla tekrarlayan düşük veya engelli çocuk doğurma riski yüksektir.

3. Mozaiklik (Mozaizm) kromozom analiziyle nasıl saptanır?​

Mozaizm, bir bireyde birden fazla genetik olarak farklı hücre hattının bulunmasıdır (Örn: Hem 46,XX hem de 45,X hücreleri). Kromozom analizinde laboratuvar, istatistiksel olarak yeterli sayıda (genellikle 20-50) hücreyi sayarak, normal ve anormal hücre hatlarının yüzdesini belirleyebilir.

4. Karyotipleme için sonuç ne kadar sürede çıkar?​

Hücre kültürü aşaması gerektirdiği için, sonuçların çıkması genellikle 7 ila 14 gün arasında sürer. Acil klinik durumlarda (örneğin lösemi tanısı) veya hızlı prenatal tanı istendiğinde FISH (Floresan Yerinde Hibridizasyon) gibi daha hızlı ancak daha az kapsamlı yöntemler kullanılabilir.

---

Etiketler: Kromozom Analizi, Karyotipleme, Trizomi, Down Sendromu, Turner Sendromu, Klinefelter Sendromu, Translokasyon, Delesyon, Genetik Tanı, Sitogenetik, Prenatal Tanı, Mozaizm.