Kistik Fibrozis (CF), vücuttaki çeşitli salgı bezlerinin (akciğer, pankreas, karaciğer, bağırsaklar) işlevini etkileyen, ilerleyici ve hayatı tehdit eden otozomal resesif kalıtılan genetik bir hastalıktır. Hastalığın nedeni, CFTR (Cystic Fibrosis Transmembrane Conductance Regulator) genindeki mutasyonlardır.
CFTR geni, hücre zarı boyunca klorür iyonlarının taşınmasını düzenleyen bir proteini kodlar. Bu proteinin düzgün çalışmaması, salgıların kalınlaşmasına, yapışkan hale gelmesine ve kanalları tıkamasına neden olur. En sık etkilenen organlar akciğerler ve sindirim sistemidir.
Kistik Fibrozis Gen Testi (CFTR Gen Analizi), CFTR genindeki mutasyonları saptayarak kesin tanı koymak, taşıyıcılık durumunu belirlemek ve tedavi/prognoz hakkında bilgi edinmek için kullanılan moleküler genetik bir testtir.
1. CFTR Gen Testi Neden Yapılır?
CFTR Gen Testi, Kistik Fibrozis'in üç ana durumunu belirlemek için kullanılır:
2. CFTR Gen Analizi Nasıl Yapılır?
CFTR, bilinen 2000'den fazla mutasyona sahip büyük bir gendir. Genetik testler, bu mutasyonları farklı yöntemlerle saptar.
3. CFTR Mutasyonları ve Klinik Önemi
CF'e neden olan mutasyonlar, CFTR proteininin işlevini altı farklı sınıfta bozar:
4. Test Sonuçları ve Anlamları
CFTR Gen Analizi'nin sonuçları, hastanın genetik durumunu netleştirir:
5. CFTR Modülatör Tedavilerinin Önemi
CFTR Gen Analizi'nin en önemli sonucu, hastanın son yıllarda geliştirilen CFTR modülatör ilaçlarına uygun olup olmadığını belirlemesidir.
Bu ilaçlar, CFTR proteininin işlevini, mutasyonun tipine göre farklı şekillerde düzelterek hastalığın ilerlemesini yavaşlatabilir veya semptomları önemli ölçüde hafifletebilir. Örneğin, ΔF508 gibi Sınıf II mutasyonu olan hastalar için kombine ilaçlar (Trikafta gibi) mevcuttur.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS) - CFTR Gen Analizi
Etiketler: Kistik Fibrozis, CFTR Gen Analizi, CFTR Mutasyonu, ΔF508, Ter Testi, Otozomal Resesif, Genetik Hastalık, Taşıyıcılık Taraması, CFTR Modülatörleri, Pulmoner Hastalık.
CFTR geni, hücre zarı boyunca klorür iyonlarının taşınmasını düzenleyen bir proteini kodlar. Bu proteinin düzgün çalışmaması, salgıların kalınlaşmasına, yapışkan hale gelmesine ve kanalları tıkamasına neden olur. En sık etkilenen organlar akciğerler ve sindirim sistemidir.
Kistik Fibrozis Gen Testi (CFTR Gen Analizi), CFTR genindeki mutasyonları saptayarak kesin tanı koymak, taşıyıcılık durumunu belirlemek ve tedavi/prognoz hakkında bilgi edinmek için kullanılan moleküler genetik bir testtir.
1. CFTR Gen Testi Neden Yapılır? 
CFTR Gen Testi, Kistik Fibrozis'in üç ana durumunu belirlemek için kullanılır:- Kesin Tanı Koymak: Klinik belirtiler (tekrarlayan akciğer enfeksiyonları, pankreatik yetmezlik, büyüme geriliği) gösteren hastalarda tanıyı doğrulamak. Genellikle ter testi (terdeki klorür seviyesini ölçen test) pozitif çıktıktan sonra kesinlik için yapılır.
- Taşıyıcılık Taraması: Ailede CF öyküsü olan veya çocuk sahibi olmayı planlayan çiftlerde, özellikle yaygın mutasyonların taşıyıcısı olup olmadıklarını belirlemek. CF, popülasyonda yaygın bir taşıyıcılığa sahiptir.
- Yenidoğan Taraması: Çoğu ülkede topuk kanı taramasına dahil edilmiştir. İmmünoreaktif Tripsin (IRT) seviyesinin yüksek çıkması durumunda, kesin tanı için gen testi istenir.
- Prognoz ve Tedavi: Saptanan mutasyonun tipine göre hastalığın şiddetini öngörmek ve özellikle son yıllarda geliştirilen CFTR Modülatör İlaçlarına (örneğin Ivacaftor, Tezacaftor) hastanın yanıt verme potansiyelini belirlemek.
2. CFTR Gen Analizi Nasıl Yapılır? 
CFTR, bilinen 2000'den fazla mutasyona sahip büyük bir gendir. Genetik testler, bu mutasyonları farklı yöntemlerle saptar.| Test Türü | Kapsam | Amaç |
| Panel Taraması | En sık görülen 20-150 yaygın mutasyon (Örn: ΔF508) taranır. | Taşıyıcılık taraması ve hızlı tanı için ilk basamak testidir. |
| Sekanslama (Dizi Analizi) | Tüm CFTR geninin kodlama bölgeleri (ekzonlar) tek tek okunur. | Panelde mutasyon bulunamayan ancak klinik şüphesi yüksek hastalarda veya atipik CF vakalarında kullanılır. |
| MLPA/Delezyon/Duvlikasyon Analizi | Genin büyük parçalarının eksik olup olmadığı (Dizilemeyle saptanamayan büyük yapısal bozukluklar). | Tümör veya kalıtımsal hastalıklarda büyük yapısal değişiklikleri saptar. |
3. CFTR Mutasyonları ve Klinik Önemi 
CF'e neden olan mutasyonlar, CFTR proteininin işlevini altı farklı sınıfta bozar:| Mutasyon Sınıfı | Etki Mekanizması | Örnek Mutasyon | Klinik Şiddet |
| Sınıf I | Protein hiç üretilmez (Stop kodon). | Geri dönüşümsüz. | En Şiddetli |
| Sınıf II | Protein yanlış katlanır (Hücre yüzeyine ulaşamaz). | ΔF508 (En sık) | Şiddetli (Klasik CF) |
| Sınıf III | Kanal çalışır ama açılmaz (Kapı hatası). | G551D | Modülatör ilaçlara iyi yanıt verebilir. |
| Sınıf IV | Kanal doğru yerde, ancak işlevi bozuk. | R117H | Genellikle daha hafif |
4. Test Sonuçları ve Anlamları 
CFTR Gen Analizi'nin sonuçları, hastanın genetik durumunu netleştirir:- Pozitif (İki Mutasyon Saptandı): Her iki CFTR gen kopyasında da mutasyon saptanmıştır (örneğin, ΔF508/G551D veya ΔF508/ ΔF508). Bu, Kistik Fibrozis tanısını kesinleştirir.
- Taşıyıcı (Tek Mutasyon Saptandı): CFTR geninin sadece bir kopyasında mutasyon saptanmıştır. Bu kişi taşıyıcıdır ve genellikle sağlıklıdır. Çocuğun CF olma riski için eşinin de test edilmesi gerekir.
- Negatif (Mutasyon Saptanmadı): Taranan mutasyonlar (panele göre) saptanmamıştır.
- Klinik Şüphe Varsa: Hastanın CF olma ihtimali düşüktür ancak nadir mutasyonlar gözden kaçmış olabilir (Sekanslama önerilir).
- Taşıyıcılık Taramasında: Kişinin taranan yaygın mutasyonlar için taşıyıcı olma riski düşüktür.
5. CFTR Modülatör Tedavilerinin Önemi 
CFTR Gen Analizi'nin en önemli sonucu, hastanın son yıllarda geliştirilen CFTR modülatör ilaçlarına uygun olup olmadığını belirlemesidir.Bu ilaçlar, CFTR proteininin işlevini, mutasyonun tipine göre farklı şekillerde düzelterek hastalığın ilerlemesini yavaşlatabilir veya semptomları önemli ölçüde hafifletebilir. Örneğin, ΔF508 gibi Sınıf II mutasyonu olan hastalar için kombine ilaçlar (Trikafta gibi) mevcuttur.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS) - CFTR Gen Analizi 
1. Kistik Fibrozis kalıtsal mıdır?
Evet. CF, otozomal resesif kalıtılır. Bir çocuğun hasta olması için hem anneden hem de babadan hatalı CFTR genini alması gerekir. İki taşıyıcının CF'li çocuk sahibi olma riski her gebelikte %25'tir.2. CF gen testi pozitif çıkan bir taşıyıcı hasta olur mu?
Hayır. CF'li bireylerin aksine, taşıyıcılar sadece bir hatalı gen kopyasına sahiptir ve genellikle hiçbir belirti göstermezler. Ancak, çok nadir durumlarda R117H gibi bazı mutasyonlar taşıyıcılarda atipik semptomlara yol açabilir.3. Ter Testi pozitif çıkınca gen testi neden yapılır?
Ter testi (klorür yüksekliği), Kistik Fibrozis tanısı için güçlü bir ön göstergedir. Ancak ter testi sonucu, atipik CF vakalarında veya başka hastalıklarda yanıltıcı olabilir. CFTR Gen Testi, hastalığın genetik nedenini saptayarak tanıyı kesinleştirir ve mutasyon tipine göre tedavi seçimini yönlendirir.4. Gen testi %100 kesin sonuç verir mi?
Gen panelleri yaygın mutasyonların büyük çoğunluğunu kapsar, ancak bilinen 2000'den fazla mutasyonun hepsini kapsayamaz. Panel negatif çıktığı halde klinik şüphe devam ediyorsa, genin tamamının (sekanslama) analizi veya diğer nadir mutasyonların aranması gerekebilir.Etiketler: Kistik Fibrozis, CFTR Gen Analizi, CFTR Mutasyonu, ΔF508, Ter Testi, Otozomal Resesif, Genetik Hastalık, Taşıyıcılık Taraması, CFTR Modülatörleri, Pulmoner Hastalık.